ดูละครเกาหลีก่อนแล้วย้อนดูละครไทย

มูลเหตุที่ทำให้ผมอยากเขียนเรื่องนี้  มีอยู่หลายประการ ประการแรก ก็คือ ผมเคยทำงานเป็น Out Source ในบริษัทเกาหลีแห่งหนึ่งในประเทศไทยเมื่อหลายปีก่อน  จึงพอจะรู้จักคนเกาหลีอยู่บ้าง ประการที่สอง ก็คือ การไหลบ่าของวัฒนธรรมเกาหลี ทั้งวัฒนธรรมดั้งเดิม เช่น เรื่องอาหาร การแต่งตัว และวัฒนธรรมป๊อบ เช่น หนัง ละคร นักร้อง นักแสดงพันธุ์เกาหลีที่กลายเป็นเทรนด์ใหม่ของวัยรุ่นไทย ประการที่สาม ก็คือ ลูกสาววัย 11 ขวบของผม ก็เป็นคนหนึ่งที่อินเทรนด์เกาหลี โดยดูซีรี่ย์เกาหลี ดูเกมส์โชว์เกาหลี และฟังเพลงเกาหลี   เธอจึงรู้จัก แดจังกึมและลียองเอ ชอบเจ้าหญิงวุ่นวายเจ้าชายเย็นชาและยุนอึนเฮ  สนุกสนานกับเกมส์โชว์ X-MAN ทำให้เอ่ยชื่อ คังโฮดง,ลีซิงกิ,คิมจองกุกอีริคมุน และ ฯลฯ ได้อย่างคล่องปาก  เธอผู้มีอายุ 11 ขวบ ต่ออินเตอร์เน็ต เข้าเว็บ Esnip, Imeem, Ijigg เพื่อดาวน์โหลดเพลงของ ดงบังซิงกิ ลง MP3 แม้ตอนไปกินข้าวที่ศูนย์อาหารในห้างก็สั่งหมูทอดแบบเกาหลี เรื่องเกาหลีทั้งหลายที่กล่าวมานี้ เธอรู้จักดีเท่าๆกับเรื่องไทยๆ เช่น AF ตี๋ ต้อล ลูกโป่ง พะแพง ว่าน โฟร์มด เกิลลี่เบอรี่  ป๊อด-โมเดิร์นด็อก รวมถึง “ถ้าคุณแน่อย่าแพ้ป.4″ และครูเป๊ะ 

ผมจึงสงสัยเหมือนพ่อแม่อีกไม่น้อยว่า ทำไมเทรนด์เกาหลีจึงมีอิทธิพลต่อเด็กๆ (และผู้ใหญ่ด้วย อย่าปฏิเสธเสียให้ยากนะตัวเอง) ผมจึงค้นคว้าหาคำตอบ เพื่อให้หายสงสัย

ผมนึกถึงเรื่องที่อ่านพบในบทความหนึ่งเมื่อนานมาแล้ว ขออภัยที่จำแหล่งที่มาไม่ได้ เอาเป็นว่าดูที่เนื้อหาของบทความนั้นเป็นหลัก นั่นคือ เมื่อประมาณ 20 กว่าปีก่อน อาจารย์ฝรั่งยุโรปคนหนึ่งได้รับเชิญไปสอนหนังสือที่เกาหลี  โดยสอนเรื่องเทคโนโลยีที่พวกฝรั่งยุโรปก้าวหน้ากว่าเกาหลีนับ 20-30 ปี อาจารย์ชาวเกาหลีเอาผลงานของนักศึกษามาแสดงด้วยความภาคภูมิใจว่า นี่เป็นผลงานชั้นยอด นั่นคือ การประดิษฐ์โทรศัพท์เคลื่อนที่ได้สำเร็จ ซึ่งอาจารย์ชาวยุโรปแปลกใจว่า  จะเป็นเรื่องที่เยี่ยมยอดได้อย่างไร เพราะยุโรป อเมริกา ญี่ปุ่น ทำได้ตั้งนานแล้ว และกำลังก้าวไปอีกขั้นด้วยการทดลองเทคโนโลยีใหม่ในขณะนั้นคือระบบดิจิตอลกับโทรศัพท์เคลื่อนที่และอุปกรณ์สื่อสารอื่นๆ

 ผ่านไปอีก 10 กว่าปี อาจารย์ชาวยุโรปท่านนั้นกลับไปที่เกาหลีอีกครั้ง ปรากฏว่า เทคโนโลยีที่ฝรั่งเคยก้าวหน้ากว่าเกาหลี บัดนี้เกาหลีสามารถทำได้ทุกอย่าง และหลายๆอย่างก้าวหน้ากว่าด้วยซ้ำ อาทิ ทีวีจอแบนเกาหลีก็ทดลองได้สำเร็จก่อน เป็นต้น

อาจารย์ชาวยุโรปจึงบอกเล่าความคิดเมื่อ 20 กว่าปีก่อนให้อาจารย์ชาวเกาหลีฟัง อาจารย์ชาวเกาหลีบอกว่า ที่ต้องให้นักศึกษาประดิษฐ์โทรศัพท์เคลื่อนที่เองทั้งๆที่คนอื่นทำได้แล้ว ก็เพราะนักศึกษาจะได้สร้างฐานความรู้ขึ้นมาด้วยตัวเอง ซึ่งก็คือเป็นฐานความรู้ของเกาหลีด้วย  เมื่อมีฐานความรู้ของตัวเองอย่างแท้จริงแล้ว การจะหยิบฉวยเอาฐานความรู้ที่คนอื่นทำไว้แล้วมาปรับใช้และพัฒนาต่อไป ก็จะสามารถสร้างความก้าวหน้าให้เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วและมีรากเหง้ามาจากภูมิปัญญาของตนอย่างแท้จริง 

เมื่อได้ฟังเรื่องนี้จึงไม่สงสัยเลยว่า ทำไมปัจจุบันนี้ ชื่อของเกาหลีจึงแผ่ขยายไปทั่วโลก  มีชื่อญี่ปุ่นที่ใด ต้องมีชื่อเกาหลีอยู่ที่นั่นด้วย  โตโยตาคู่กับฮุนได, โตชิบาเคียงข้างซัมซุง คู่กันเหมือน ส้มตำ-ไก่ย่าง ไม่มีผิด

 ผมนึกเปรียบเทียบเรื่องที่อาจารย์ชาวยุโรปเล่าไว้ในบทความ กับเรื่องที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน เลยคิดว่า การที่เกาหลีสามารถทำอะไรหลายๆอย่างได้ก้าวหน้า กลายเป็นเทรนด์ใหม่ของโลกได้ เพราะเขามี “ฐานความรู้” ของตัวเอง นี่เอง

เมื่อผมดูละครชุดแดจังกึมกับลูกสาวและแม่ของลูก ได้เห็นความชัดเจนของการสร้าง “ฐานความรู้” อย่างเป็นระบบของคนเกาหลี และการใช้ฐานความรู้นั้นมาต่อยอดพัฒนานวัตกรรมใหม่ๆได้ตรงตามความต้องการและเหมาะสมกับเวลา 

แดจังกึมเป็นตัวอย่างของการคิดค้น ทดลอง ทดสอบ  เรื่องอาหารและการแพทย์ ที่เป็นกระบวนการวิทยาศาสตร์ มีการตั้งสมมติฐาน มีการทดลอง สรุปผล และแก้ไขปรับปรุงข้อบกพร่องเพื่อพัฒนาให้ดีขึ้น นำไปสู่การเกิดความรู้ใหม่ๆในการปรุงอาหาร ถนอมอาหาร การวินิจฉัยโรค การรักษาโรค

ตัวอย่างของการสร้างฐานความรู้ที่ชัดเจนที่สุดก็คือ แดจังกึมเลือกออกไปอยู่ในชนบทที่ห่างไกลจากเมืองหลวงเพื่อหาศึกษาและหาทางรักษาโรคที่เกิดกับชาวบ้าน แทนที่จะอยู่ในวังเป็นหมอหลวงซึ่งจะได้ทำงานสบายๆ วินิจฉัยและรักษาอาการเจ็บป่วยตามตำรา แต่การออกไปสู่ชนบทก็คือการออกไปเห็นของจริง ทำให้มีข้อมูลเรื่องโรคภัยไข้เจ็บถูกต้องตรงกับความเป็นจริง รวมทั้งตัวเองก็เป็นโรคด้วย จึงทำให้มีประสบการณ์ตรงในการเจ็บป่วย ดังนั้น การคิดค้นหาวิธีการรักษา พัฒนาตัวยาใหม่ๆ จึงทำได้ตรงกับสมมุติฐานของโรค  ไม่ต่างจากการสร้างฐานความรู้ของนักศึกษาโดยการประดิษฐ์โทรศัพท์เคลื่อนที่ได้เอง แม้จะตามหลังคนอื่นก็ตาม  ทั้งสองกรณีคือการ “สร้างฐานความรู้” ของตนเองขึ้นมา

แดจังกึมสร้างฐานความรู้ของตัวเองอันอันหมายถึงฐานความรู้ของเกาหลี  ผู้สร้างซีรีแดจังกึมก็ใช้ฐานความรู้นั้นสร้างซีรีนี้ขึ้นมา  พวกเขามุ่งนำเสนอภูมิปัญญาและวัฒนธรรมเกาหลีที่มิใช่จีนหรือญี่ปุ่นที่คนทั้งโลกคุ้นเคยจนเป็นธรรมดาแล้ว มนต์เสน่ห์อลังการ์แบบราชสำนักจีนโบราณ กับความดุดันแบบซามูไรของญี่ปุ่นอ่อนแรงลง ดังนั้น แดจังกึมกับภูมิปัญญาแบบเกาหลีก็ได้เวลาเปิดตัวอย่างเหมาะเหม็ง มิใช่เพราะความบังเอิญ หากแต่เพราะการวิเคราะห์และวางแผนอย่างดีเยี่ยม

 แผนที่ว่าคืออะไร  ก็คือ การส่งออกวัฒนธรรมแบบเกาหลี  หลังจากที่ส่งออกเทคโนโลยีทั้งหลายแหล่ โดยเฉพาะเทคโนโลยีเพื่อการสื่อสารและเพื่อการบันเทิงทำให้คนทั่วโลกคุ้นเคยกับ Korean Brand ตามมาด้วย Korean Pop Culture อันได้แก่ภาพยนตร์ที่มีเนื้อหาร่วมสมัย เพลงภาษาเกาหลีที่มีทำนองดนตรีเร้าใจสนุกสนาน ทำให้ภาพนักร้อง นักแสดงเกาหลีติดตาติดใจคนทั่วโลก   และไม้เด็ดที่ตามมาก็คือ รากเหง้าความเป็นเกาหลี อันได้แก่ แดจังกึม และละครลักษณะเดียวกันอีกเป็นระลอกเช่น โซดองโย แม้เป็นเรื่องการแย่งชิงอำนาจของสองแคว้นในเกาหลีโบราณ แต่ก็เสนอเนื้อหาการสร้างฐานความรู้ของเกาหลีลักษณะเดียวกับในแดจังกึมเป็นหลัก  ตามมาด้วยการส่งออกอาหารเกาหลี กลายเป็นเทรนด์ใหม่ของเอเชียและของโลกไปเรียบร้อยโรงเรียนแดจังกึม

หันมามองดูไทยเรา ด้วยใจอันเป็นกลาง ไม่เข้าข้างหรือยกยอตัวเอง ไม่ลำเอียงและดูถูกคนอื่น ผมคิดว่า เราต้องทำใจยอมรับความจริงให้ได้ว่าเรานั้นขาดการ “สร้างฐานความรู้” ที่เป็นของตนเอง  เรามีการพัฒนาต่อยอดฐานความรู้น้อยมาก  แต่เราถนัดในการ “เด็ดยอด” หรือ “ตอนกิ่ง” มากกว่าจะเพาะพันธุ์ความรู้ด้วยเมล็ดและผสมพันธุ์ความรู้ให้เกิดขึ้นจากการทดสอบทดลองของเราเอง 

ยกตัวอย่างให้ชัดเจน เรามีฐานความรู้เรื่องการแพทย์และยาที่บรรพบุรุษสร้างไว้เช่นเดียวกับแดจังกึมสร้างไว้ให้เกาหลี แต่เราไม่มีการพัฒนาต่อยอด เราทิ้งฐานความรู้นั้นไปแทบจะสิ้นเชิง โดยหันมาบูชาการแพทย์และยาสมัยใหม่ราวเป็นเทพเจ้า  ดังนั้น “การแพทย์แผนไทย” แทบจะกลายเป็นสิ่งผิดกฎหมาย  หมอยาพื้นบ้านสามารถรักษาโรคร้ายอย่างเช่น เอดส์ มะเร็ง หัวใจ ให้หายได้อย่างไม่มีข้อสงสัย แต่กลับกลายเป็นว่าเขาเหล่านั้นทำผิดกฎหมาย เพราะไม่มีใบประกอบโรคศิลป์  ขุมปัญญาทางการแพทย์ อันได้แก่เทคนิคการรักษาและวินิจฉัยโรคที่มีอยู่ในจารึกวัดโพธิ์ ที่เป็นฐานความรู้ใหญ่ที่สุดที่มีการรวบรวมไว้ก็ว่าได้ เราก็ละเลย ผู้ที่ได้ประโยชน์กลับเป็นชาวต่างชาติที่นำไปพัฒนาใช้งานอย่างจริงจังและได้ผล  

หากมีผู้จัดละครไทยสักคน หยิบเอาฐานความรู้ดังกล่าวมาสร้างเป็นละคร เหมือนที่เกาหลีสร้างแดจังกึม  จะทำได้หรือไม่  โดยศักยภาพทางด้านการผลิตหรือ Production นั้นไม่ต้องสงสัยเลย  เพราะละครมากมายมีโปรดักชั่นที่ยิ่งใหญ่อลังการ ยกกองไปถ่ายทำในต่างประเทศ  ใช้ทุนเป็นจำนวนมาก  แต่เนื้อหาก็คือ วนเวียนในเรื่องชิงรักหักสวาท อิจฉาริษยา  ตบจูบ แม่ผัวด่าลูกสะใภ้  ลูกชายรักผู้หญิงที่ด่าแม่ตัวเองหัวปักหัวปำ เป็นต้น  เมื่อมีคำถามว่า ทำไมไม่สร้างละครสร้างสรรค์บ้าง เหตุผลที่ผู้จัดละครตอบทุกครั้งก็คือ ไม่มีคนดูละครสร้างสรรค์  คนดูชอบแบบนี้ ก็ต้องสร้างแบบนี้ 

คำตอบนี้จริงหรือไม่ ถ้าหากเป็นจริง ทำไมละครที่สร้างสรรค์ให้ปัญญาดีๆอย่าง แดจังกึม จึงมีคนดูมากมาย ทำไมละครที่มีเนื้อหาหนักๆอย่าง คำพิพากษา เมื่อสิบกว่าปีมาแล้วจึงมีคนดูเต็มบ้านเต็มเมือง และละครที่มีเนื้อหาสะท้อนเบื้องลึกจิตใจมนุษย์และมีศิลปะอย่าง บัลลังก์เมฆ เมื่อประมาณ 10 ปีมาแล้ว จึงมีคนติดอกติดใจไปทั่ว 

ผมคิดว่า ผู้จัดละครได้สะท้อนตัวตนของพวกเราออกมานั่นคือ ถนัดในการเด็ดยอดตอนกิ่ง เพราะทำได้ง่าย ไม่ต้องใช้ปัญญามากมายนัก เพียงแต่เปลี่ยนชื่อเรื่อง เปลี่ยนคนเขียน เปลี่ยนนักแสดง เปลี่ยนฉาก  เปลี่ยนคำพูดของตัวละคร แต่ยังคงพฤติกรรม ด่า ตบ จูบ เอาไว้เหมือนเดิม 

ดังนั้น คงยากที่เราจะสามารถสร้างความเข้มแข็งถึงระดับที่สามารถ Go Inter จริงๆอย่างที่พูดๆกันอยู่  เพราะเราไม่มีเนื้อหาสาระมากพอที่จะสู้กับใครเขาได้  การก้าวไปสู้โลกภายนอกของ จา พนม ก็ดี ทาทา ยัง ก็ดี หรือแม้กระทั่ง ภราดร ศรีชาพันธุ์ ก็ไม่ได้เกิดขึ้นจากการฐานความรู้ของสังคม หากแต่เป็นความสามารถเฉพาะตัวมากกว่า

ดังนั้น เราจะต้อง “สร้างฐานความรู้” ของตัวเราเองขึ้นมา และใช้ฐานความรู้นั้นพัฒนาเครื่องมือและทรัพยากรของสังคมเพื่อใช้ประโยชน์อย่างหลากหลาย  แต่ปัญหาก็ติดอยู่ที่ระบบต่างๆของสังคมไทย โดยเฉพาะระบบการเมืองที่อ่อนแอ  เป็นอุปสรรคในการสร้างและพัฒนาฐานความรู้ของสังคม เพราะคงเป็นไปได้ยากที่ภูมิปัญญาทางการแพทย์แผนไทยอันเป็นฐานความรู้ที่แท้จริงของเราจะได้รับการพัฒนาต่อยอด ในเมื่ออิทธิพลของบริษัทยาต่างประเทศมีอยู่ในวงการเมือง หรืองานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีอันเป็นฐานความรู้ที่คิดค้นโดยคนไทยจะได้รับการเหลียวแลให้นำมาใช้ประโยชน์จริงๆ แทนที่จะอยู่บนหิ้งหนังสือในห้องสมุดก็คงยากเช่นกัน เพราะตัวแทนของบริษัทขายเครื่องยนต์กลไกของต่างประเทศเป็นผู้สนับสนุนนักการเมือง หรือเป็นนักการเมืองบริหารประเทศเสียเอง

สิ่งที่ทำได้ในการสร้างฐานความรู้ขึ้นมาอย่างหนึ่ง ก็ต้องเริ่มที่ในบ้านของเรา  ซึ่งผมสร้างให้เกิดขึ้นกับลูกผมเอง เริ่มต้นจากการเรียนหนังสือ  ทำการบ้าน เมื่อลูกทำไม่ได้ผมไม่บอกคำตอบ แต่ให้เขาคิดและทำด้วยตัวเอง ทำเสร็จแล้วถ้าผิดค่อยอธิบายว่าผิดตรงไหน และจะแก้ไขอย่างไร  หากถามเรื่องคำศัพท์  ผมสอนให้เปิดหาจากพจนานุกรมหรือดิกชันนารี  เมื่อหาไม่เจอจริงๆจึงช่วยหา  การใช้งานคอมพิวเตอร์ก็เช่นกัน ผมเขียนวิธีการใช้งานแล้วให้ทดลองทำเอง การค้นหาผ่านเสิร์ชเอนจิ้นต่างๆ  เธอต้องค้นหาและคัดเลือกเอง  พ่อเป็นเพียงผู้แนะนำ  ช่วยเหลือ แต่ไม่มีคำตอบสำเร็จรูปให้  ผมทำเช่นนี้แล้วทำให้เขาสามารถช่วยเหลือตัวเอง ทำอะไรเองได้มากขึ้น รวมไปถึงการคิด ตัดสินใจที่จะทำหรือไม่ทำอะไรด้วย ผมคิดว่า ลูกได้สร้างฐานความรู้แบบจิ๋วๆขึ้นมาได้เองแล้ว

ผมค่อนข้างสบายใจ ที่เห็นลูกทำอะไรๆด้วยตัวเองเกินความสามารถของเด็กวัย 11 ขวบอยู่บ้าง เมื่อเปรียบเทียบกับเพื่อนๆของลูก ผมพยายามสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่สนุกสนาน เช่น เรียก อาจารย์พจน์ อาจารย์ดิก อาจารย์กูเกิ้ล เพื่อให้ลูกไม่รู้สึกเบื่อหน่ายเมื่อจะต้องใช้งานเครื่องมือเหล่านี้  ลองเปรียบเทียบน้ำหนักของประโยคที่ว่า “ไปเปิดพจนานุกรมดู” กับประโยคที่ว่า “ลองถามอาจารย์พจน์ดูซิ”  แบบไหนจะน่าลองมากกว่ากัน 

นี่เป็นสิ่งเล็กๆน้อยๆที่ผมได้คิดและได้ทำจากการดูเกาหลีแล้วย้อนดูไทยเรา  ซึ่งหวังว่าผมจะมีส่วนในการสร้างฐานความรู้ให้เกิดขึ้นเล็กๆในสังคมไทยได้บ้าง  หากเทียบกันตัวต่อตัว คนต่อคนแล้ว คนไทยเรามีศักยภาพที่จะแข่งขันกับเกาหลีหรือใครก็ได้ในโลกนี้  แต่ติดอยู่ที่ระบบต่างๆของเราไม่เอื้ออำนวย 

เรามาช่วยกันทำในมุมเล็กๆ โดยเริ่มจากก้นครัวเราก่อน ต่อไปในภายภาคหน้าเราอาจจะมี “อาจารย์ยิ่งศักดิ์” หรือ “คุณจิ้งหรีด” ที่เป็นละครซีรีอาหารไทยออกฉายทั่วโลกก็เป็นได้.

• ขออภัยครับ ยังไม่มีเรื่องที่มีเนื้อหาใกล้เคียงกัน