วันนี้คือวันที่ 16 มกราคม เป็นวันครู วันครูย่อมเป็นวันที่นักเรียนจะต้องระลึกถึงพระคุณของครูเป็นพิเศษ เป็นวันเกียรติยศแห่งครู ซึ่งเป็นผู้ให้ความรู้ คือแสงสว่างแห่งปัญญาที่เป็นเครื่องมือเลี้ยงชีวิต

พ่อแม่ให้ชีวิตของเรามา ครูคือผู้ให้ปัญญา พระคุณของครูก็รองลงมาจากพ่อแม่ปู่ย่าตายาย หรือครูคือพระคุณที่สาม ต่อจากพ่อแม่นั่นเอง

ผมเชื่อว่า ทุกคนต้องมีคุณครูในดวงใจ หรือจดจำครูได้หลายๆคน นับแต่เรียนชั้นประถมจนถึงปริญญาตรี โท เอก ทุกคนล้วนแต่มีครูและจดจำครูได้

ตัวผมเองนั้น จดจำคุณครูได้ทุกคน มากบ้างน้อยบ้างตามความใกล้ชิด มีคุณครูที่ประทับใจหลายๆท่าน ดังจะขอกล่าวรำลึกถึงท่านดังนี้

คุณครูท่านแรกย่อมเป็นคุณครูแจ่มใส ลาธุลี หรือพ่อครูแจ่มใสของเด็กๆและชาวบ้านโคกก่องเมื่อเกือบ 40 ปีก่อน เป็นครูผู้เสียสละโดยแท้ รักเด็กๆเหมือนลูกหลาน ผมเขียนถึงท่านก่อนหน้านี้แล้ว อ่านที่นี่ >> พ่อครูแจ่มใส ลาธุลี

คุณครูท่านต่อมาคือ ครูสุโกเวทย์ ทองกลม เป็นครูคนที่สองที่มาสอนหนังสือที่โรงเรียนบ้านโคกก่อง มาเป็นผู้ช่วยพ่อครูแจ่มใส คุณครูสุโกเวทย์เมื่อมาสอนพวกเราเด็กๆบ้านโคกก่องนั้น อายุคงยังไม่ถึง 20 ปี สวย ใจดี เรียกเด็กๆเป็นน้องหล้าทุกคน ผมเองไม่มีพี่สาวจึงอยากเรียก “เอื้อย” มากกว่าเรียกคุณครู ครูสุโกเวทย์มาพักที่บ้านแม่โต่ตา พอถึงหน้าดำนาก็ไปช่วยดำนา มิใยที่แม่โต่ตาจะห้ามปราม เอื้อยสุโกเวทย์บอกว่า “หนูก็เป็นลูกชาวนาเหมือนกัน ลูกชาวนาก็ต้องดำนา” นี่เป็นคำที่แม่โต่ตามาเล่าให้ชาวบ้านฟัง พอคุณครูสุโกเวทย์มาสอนก็ช่วยแบ่งเบาภาระพ่อครูแจ่มใสได้เป็นอันมาก วันที่ครูสุโกเวทย์ย้ายไปสอนที่อื่นนั้น เด็กๆร้องไห้ตามระงม

ครูท่านที่สามที่ผมจำได้แม่นคือคุณครูคำเภา คุณมาศ ครูประชั้น ป.5 ค โรงเรียนกันทรลักษณ์ (ปัจจุบันคือโรงเรียนดำรงราชานุสรณ์) อ. กันทรลักษณ์ จ. ศรีสะเกษ ผมนั้นเป็นเด็กบ้านนอกอุบลราชธานี จบ ป.4 ที่บ้านเกิดก็ไปเรียน ป.5 ที่ศรีสะเกษ ไปอยู่วัดกับพี่ชายที่บวชเป็นพระ อยู่ได้ปีกว่าๆพี่ชายก็สึกแล้วเข้ากรุงเทพฯ ผมจึงอยู่ที่วัดต่อไป คุณครูคำเภานั้นสวยและใจดีเช่นเดียวกับครูสุโกเวทย์ รักและดูแลเด็กๆเหมือนลูก ตอนนั้นคุณครูมีลูกสาวตัวเล็กๆอายุสัก5-6 ขวบ ผมก็อายุ 11-12 ปี คุณครูเรียกว่าลูกเอ๊ยทุกครั้ง ให้ความเมตตาศิษย์วัดที่ไกลพ่อไกลแม่ ผมยังระลึกถึงบุญคุณของครูตลอดเวลา

ครูท่านต่อมาคือคุณครูยงค์ เลือกนารี ครูใหญ่คนแรกแห่งโรงเรียนนาจะหลวย ในสมัยที่ยังอาศัยอาคารชั่วคราวของสำนักงานพัฒนาการเคลื่อนที่เป็นโรงเรียน คุณครูยงค์เป็นครูผู้บุกเบิก โรงเรียนแทบไม่มีอะไรแต่คุณครุก็ดูแลเอาใจใส่สอนเด็กๆด้วยความยากลำบาก ตอนนั้นนาจะหลวยคือเขตพื้นที่สีแดง แดนทหารป่ากับทหารบ้านรบกัน ครูที่มาสอนก็มาแล้วก็ย้ายกันไป บางครั้งครูใหญ่ยงค์ท่านต้องสอนที่ละ 2 ห้องก็มี ท่านเป็นครูที่แท้คนหนึ่ง

ต่อมาก็มีคุณครูบุญมี มีธรรม มาสอนที่โรงเรียน ท่านเป็นครูวิทยาศาสตร์แต่มีจิตวิทยาในการสอนดียิ่ง ช่วยงานครูใหญ่ยงค์ได้มาก เด็กๆก็รักและเคารพ เป็นหลักในการพัฒนาโรงเรียนให้เติบโต ท่านเป็นเหมือนพี่ชายคนหนึ่งของผม ต่อมาแม้จะย้ายไปสอนที่อื่นแต่ก็ยังคงมาที่นาจะหลวยอยู่เสมอ และตอนนี้บวชเป็นพระที่วัดป่าภูพลาญแก้ว กลายเป็นหลวงตาบุญมีของลูกศิษย์และลูกหลานไปแล้ว

ครูต่อมาคือครูหมวดสังคมศึกษา โรงเรียนเดชอุดม ที่ผมเรียนมัธยมปลายคือ ม.ศ.4-5 รุ่นสุดท้าย ครูหลายท่านประกอบไปด้วยครูสมภพ ครูวิรัช ครูบุญหลาย และครูไสว ได้เปิดโลกทัศน์ให้ผมอย่างมากมาย เหมือนเตรียมตัวให้ก้าวเข้าไปเรียนในมหาวิทยาลัยไว้ล่วงหน้า ผมได้อ่านงานวรรณกรรมของไทยและของโลกจากคุณครูหมวดสังคมนี่เอง ได้รับรู้ข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ที่อยู่นอกแบบเรียน เป็นพื้นฐานให้การเรียนในมหาวิทยาลัยเป็นอย่างดี ณ หมวดสังคมศึกษา โรงเรียนเดชอุดมนี่เองที่ผมได้รู้ว่า นอกจากเพลงเขมรไล่ควาย ของสุรพล สมบัติเจริญแล้วยังมีเพลง คนกับควาย ของคาราวาน และเรื่องอื่นๆอีกมากมาย…

ครูท่านต่อมาที่ผมไม่ลืมคือ ท่านอาจารย์ ดร.สุวัจฉรา เปี่ยมญาติ แห่งคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ ธรรมศาสตร์ หรือที่พวกเราเหล่านักศึกษาเรียกว่าพี่อ้อย เป็นครูในมหาวิทยาลัยที่ดูแลลูกศิษย์ทั้งในฐานะนักศึกษาและในฐานะน้องๆ เด็กบ้านนอกอย่างผมนั้นได้รับการช่วยเหลือจากพี่อ้อยเป็นอันมาก โดยเฉพาะตอนตังค์หมดพี่อ้อยก็จะเลี้ยงข้าว ชนิดที่ว่าให้ทั้งอาหารสมอง ให้ทั้งอาหารร่างกาย รักษาความโง่ให้ผมพร้อมกับรักษาไส้ไม่ให้ขาดด้วย พี่อ้อยจึงเป็นครูที่ลูกศิษย์แวะเวียนไปหาไม่ขาด เมื่อลูกศิษย์มีลูกแล้วมีอ้อยยังขอรูปลูกของลูกศิษย์ไปติดไว้ที่ห้อง เมื่อตอนลูกสาวผมอายุสักสี่ห้าขวบ ผมไปเยี่ยมที่คณะ พี่อ้อยก็ขอรูปลุกสาวผมไปติดไว้รวมกับลูกของลูกศิษย์คนอื่นๆ จึงสงสัยว่าลูกของลูกศิษย์คงได้ไปเรียนกับพี่อ้อย หากไม่เกษียณไปก่อน

ครูท่านสุดท้ายที่ผมต้องเขียนถึง คือท่านอาจารย์หม่อมหลวงฐิติรัตน์ ลดาวัลย์ ครูภาษาไทยแห่งคณะศิลปะศาสตร์ ธรรมศาสตร์ นักศึกษาปีที่ 1 ต้องเรียนวิชาพื้นฐานรวมกัน หนึ่งในนั้นก็คือภาษาไทย ผมดชคดีที่ได้เรียนกับท่านอาจารย์หม่อมหลวงฐิติรัตน์ ซึ่งได้เปิดโลกทัศน์ในการศึกษาวรรณคดีไทยอย่างลึกซึ้ง ทั้งเรื่องการเขียนและการอ่าน ผมได้ดื่มด่ำอรรถรสแห่งอิเหนา รามเกียรต์ ขุนช้างขุนแผน ลิลิตพระลอ ก็เพราะท่านนี่แหละครับ ท่านสอนให้อ่านด้วยใจ ให้เกิดความซาบซึ้ง และที่ผมจำได้แม่นก็คือ ท่านเป็นผู้ที่นำผมไปรู้จักกับงานเขียนอันยิ่งใหญ่ของกวีผู้ยิ่งใหญ่ที่ชื่ออังคาร กัลยาณพงศ์

ท่านอาจารย์หม่อมหลวงฐิติรัตน์ ลดาวัลย์ เป็นผู้สอนให้ผมอ่านด้วยใจ ชี้ให้เข้าถึงแก่นจนซาบซึ้งในคุณค่าอันสูงส่งของวรรณคดีไทย และมีแรงบันดาลใจในการเขียนหนังสือ หากผมไม่ได้เรียนภาษาไทยกับท่าน 1 ปี 2เทอม ผมอาจจะไม่ประสีประสาในเรื่องอ่านเขียนเรียนวรรณดีไทยและวรรณคดีโลก และอาจจะไม่มีแรงจูงใจให้เขียนบล็อกนี้ด้วยก็อาจเป็นได้

นี่แหละครับเรื่องราวของคุณครูของผม ที่จริงแล้วครูทุกท่านล้วนแต่มีส่วนในการอบรมบ่มนิสัยให้ความรู้แก่เราทั้งสิ้น ผมไม่เคยลืมพระคุณของคุณครู

ผมจึงขอกราบคุณครูทุกท่านที่สั่งสอนผมมา และครูทุกท่านในโลกนี้ ผ่านข้อเขียนนี้ ในวันที่ 16 มกราคม วันครู.

• พ่อครูแจ่มใส ลาธุลี (0)

<< ภาพจาก bananaclick.com

……………………………………..

เมื่อนึกถึงผู้มีพระคุณ อันดับแรกสุดที่คนเรานึกถึงก็คือ พ่อกับแม่ที่พระคุณล้นเหลือจนไม่อาจนับได้ สิ่งนี้ทุกคนรู้และเข้าใจดี อาจมียกเว้นบ้างเป็นกรณีไปซึ่งมีเพียงส่วนน้อย พ่อกับแม่จึงเป็นบุคคลที่คนทั่วไปเคารพบูชามากที่สุด

รองลงมาจากพ่อแม่มีก็แตกต่างกันไป บางคนอาจนึกถึงปู่ย่า ตายาย ญาติพี่น้อง หรือคนที่เคยช่วยเหลือเมื่อตกทุกข์ได้ยาก ไม่ว่าใครจะนึกถึงใครก็ตาม ทุกคนไม่ควรลืมครู

พ่อแม่ให้ชีวิต เลี้ยงดูเราจนเติบใหญ่ ส่วนครูคือคนที่ให้ความรู้ เตรียมเราให้ออกไปต่อสู้ในโลกกว้าง ให้แสงสว่างทางปัญญา ถ้าไม่มีครูแล้ว เราก็คงมืดมนอับจนปัญญา เพราะอ่านหนังสือไม่ออก เขียนหนังสือไม่ได้ บรรดาบล็อกเกอร์ทั้งหลาย ก็คงไม่ได้เป็นบล็อกเกอร์ ไม่มีโอกาสมาเขียนมาอ่านบล็อกเป็นแน่แท้

มีคนกล่าวว่า ครูคือผู้มีพระคุณลำดับที่สาม ต่อจากพ่อและแม่  มีคนแต่งเพลง “พระคุณที่สาม” บอกเล่าถึงครูด้วยความซาบซึ้ง ประทับใจทุกคนที่ได้ฟัง  ดังนั้น ครูจึงเป็นบุคคลสำคัญต่อจากพ่อแม่โดยแท้

ผมคนหนึ่งที่นึกถึงครูอยู่เสมอ เมื่อนึกถึงพ่อแม่ก็ต้องนึกถึงครู ตั้งแต่ครูคนแรกที่สอนให้เขียนหนังสือ จนถึงครูในมหาวิทยาลัยที่สอนให้รู้จักใช้ความคิด ในชีวิตการทำงานก็มีครู นั่นคือ หัวหน้าหรือเจ้านาย ที่คอยฝึกสอนให้รู้หลักและวิธีการทำงาน คนที่เข้าสู่ชีวิตการทำงาน ไม่มีใครที่ไม่มีครูสอนวิชาการทำงาน เพียงแต่จะเห็นว่าหัวหน้าหรือเจ้านายผู้สอนงานให้เป็นครูหรือไม่

ครูที่ผมระลึกถึงอยู่เสมอคือครูคนแรก ครูใหญ่โรงเรียนบ้านโคกก่อง เมื่อ 40 กว่าปีที่แล้ว คือ ครูแจ่มใส ลาธุลี ที่สอนตั้งแต่ ป.1 ถึง ป.4 เพราะทั้งโรงเรียนมีครูเพียงคนเดียว

ครูในสมัยเมื่อ 40 กว่าที่แล้ว มีความสำคัญต่อชุมชนเป็นอย่างยิ่ง ชาวบ้านให้ความเคารพครูเป็นที่สุด เห็นได้จากคำเรียกขานถึงครูว่า “พ่อครู” หรือ “แม่ครู” โดยสอนให้ลูกหลานเรียกขานกันต่อๆไป อันแสดงให้เห็นถึงการมอบความเคารพนับถือให้ครูขั้นสูงสุด เทียบได้กับพ่อแม่นั่นเอง

ครูคนแรกของผมจึงเป็นพ่อครูแจ่มใส ลาธุลี และพ่อครูแจ่มใสก็เป็นพ่อครูของคนทั้งหมู่บ้านโคก่อง นับตั้งแต่คนแก่คนเฒ่าจนถึงลูกเล็กเด็กแดงก็เรียกพ่อครูแจ่มใสกันทุกคน

พ่อครูแจ่มใสเป็นคนใจดี ยิ้มอยู่เสมอ สมกับเป็น “พ่อ” อีกคนของเด็กๆ ในโรงเรียน แม้จะเหนื่อยแสนเหนื่อยเพราะต้องสอนนักเรียนทุกชั้น ด้วยการสอนชั้น ป. 1 ก่อน แล้วสั่งให้หัดเขียน ก.ไก่ ข.ไข่ จากนั้นก็ขยับไปชั้น ป. ป.3 ป.4 เป็นลำดับไป แล้วกลับมาชั้น ป.1 วนไปถึง ป.4 อีกรอบก็ถึงเวลาพักลางวัน เป็นอย่างนี้ทุกวัน ตอนบ่ายก็ใช้วีธีเดิม พ่อครูสอนรักเรียนอย่างนี้แหละครับ ผลก็คือ นักเรียนอ่านออกเขียนได้กันทุกคน เด็กที่เข้าเรียน ป. 1 ปีเดียวกับผม หลายคนมีโอกาสเข้ามาเรียนหนังสือชั้นสูงๆขึ้นไปในเมือง และเท่าที่รู้มีคนหนึ่งล่ะที่ได้เข้ามาอยู่ในวงการบล็อก เป็นบล็อกเกอร์ขั้นหัวเถิกที่ชื่อ โกศล อนุสิม คนนี้ ฮาๆ

พ่อครูแจ่มใสไม่ได้อยู่บ้านโคกก่องนะครับ อยู่อีกหมู่บ้านหนึ่งคือบ้านผำ ไกลหันหลายกิโลเมตร เส้นทางติดต่อกันต้องเดินลัดทุ่งนาไป มีลำห้วยผับกั้นเขตแดน หน้าหนาวกับหน้าร้อนไม่ลำบาก เพราะเดินสะดวก แต่หน้าฝนนี่สิครับ ลำบากมากว่าหน้าอื่นๆ โดยเฉพาะช่วงเดือน 10-11 หรือ กันยายน-ตุลาคม ที่ฝนตกชุกและเป็นฤดูน้ำหลากท่วมทุ่ง

น้ำหลากท่วมทุ่งเรียกว่า “น้ำแก่ง” เมื่อฝนตกหนักๆน้ำจะมาอย่างรวดเร็ว ทุ่งข้าวสีเขียวจะจมน้ำจนมิดเพียงแค่ข้ามวันหรือข้ามคืน หากเมื่อใดที่ฝนตกหนักๆติดต่อกันหลายวัน น้ำแก่งก็จะมาเยือนทุ่งนา เส้นทางจากบ้านผำมาบ้านโคก่องเป็นที่ลุ่มทางน้ำ เมื่อน้ำมาเต็มที่มองจากหมู่บ้านลงไปที่ทุ่งจะเห็นแต่ผืนน้ำสีขาวสุดตา มองต้นข้าวไม่เห็น มีแต่ต้นไม้โผล่กลางน้ำ

พ่อครูแจ่มใสเดินลุยน้ำจากบ้านผำมาสอนเด็กๆที่บ้านโคกก่อง ไม่ว่าฝนจะตกหรือน้ำท่วมพ่อครูก็จะมาเสมอๆไม่ได้ขาด และสิ่งที่พ่อครูนำมาบ่อยๆก็คือ พันธุ์ไม้หลากหลายชนิดมาให้นักเรียนปลูกที่โรงเรียน โดยพ่อครูหาบกล้าไม้ลุยน้ำมา

สิ่งที่เด็กๆทำเสมอๆก็คือ ไปรับพ่อครูในตอนเช้า โดยเมื่อมาถึงโรงเรียนกันแล้วก็ชวนกันไปรับพ่อครู โดยเดินตามกันไปบนคันนา ลัดทุ่งไปหาพ่อครูใหญ่ เจอที่ไหนก็รับเอาหาบจากและกระเป๋าใส่ชุดของพ่อครู ผลัดเปลี่ยนกันหาบมาจนถึงโรงเรียน พ่อครูแจ่มใสเอาชุดมาเปลี่ยนที่โรงเรียนด้วย เพราะชุดที่ใส่ลุยน้ำมานั้นเปียกแทบทั้งตัว แถมบางครั้งก็ตากฝนพรำๆมาด้วย

มีบางครั้งที่น้ำหลากในตอนกลางคืน ตอนเช้าน้ำเต็มทุ่ง นักเรียนที่พากันไปรับพ่อครูต่างยืนรอตรงริมน้ำ พ่อครูสั่งไว้ว่าห้ามลุยน้ำไปหาโดยเด็ดขาด เด็กๆเชื่อฟังคำสั่งของครูอย่างเคร่งครัด เมื่อรอนานๆพ่อครูยังไม่มา เด็กผู้หญิงหญิงหลายคนเริ่มร้องไห้เพราะกลัวพ่อครูจะเป็นอันตราย เด็กผู้ชายแม้จะไม่ร้องไห้แต่ก็รู้สึกไม่ต่างกัน เฝ้ารอด้วยความกระวนกระวาย เมื่อเห็นพ่อครูลุยน้ำมาไกลๆ ต่างก็หัวเราะส่งเสียงกันด้วยความดีใจและมีความสุข เมื่อพ่อครูมาถึง ต่างก็รุมเข้ารับหาบและของจากพ่อครู จากนั้น พ่อครูก็เดินนำหน้าเด็กๆที่เป็นทั้งลูกศิษย์เป็นเสมือนลูกหลานลัดเลาะตามคันนาไปที่โรงเรียน

โรงเรียนบ้านโคกก่องเมื่อสมัย 40 กว่าปีก่อน เป็นโรงเรียนได้โดยมีครูเพียงคนเดียว และอีกนับร้อยโรงเรียนทั่วประเทศไทยในเวลานั้นก็คงไม่ต่างจากโรงเรียนบ้านโคก่อง พ่อครูของเด็กๆและของชาวบ้านมิได้มีเพียงแค่พ่อครูแจ่มใส ลาธุลี แห่งบ้านโคกก่องเท่านั้น แต่มีอยู่มากมาย และผมเชื่อว่า อีก 40 ปีต่อมาคือ ณ ปัจจุบันนี้ เด็กๆที่ได้รับคำสั่งสอนให้เขียน ก.ไก่ ข.ไข่ จากพ่อครูคนเดียวของโรงเรียน ณ เวลานั้น เติบโตมาเป็นบล็อกเกอร์เขียนหนังสือด้วยแป้นพิมพ์คอมพิวเตอร์เหมือนผมก็มีเป็นจำนวนมากมาย

เราจะเขียนอะไรไม่ได้เลย ถ้าเราไม่มีมือครูคอยจับมือหัดให้เราเขียนหนังสือในวันแรกที่เข้าโรงเรียน ดังนั้น เราเขียนได้ในวันนี้ก็เพราะมือของครูในวันนั้นนั่นเอง

เราจึงเขียนหนังสือทุกตัวได้เพราะมือครูโดยแท้จริง

สำหรับผมนั้น ตัวหนังสือที่เขียนขึ้นทุกตัว จึงเกิดจากมือของพ่อครูแจ่มใส ลาธุลี ครูคนเดียวของโรงเรียนบ้านโคกก่องเมื่อ 40 กว่าปีก่อน ที่สอนเด็กๆตั้งแต่ ป.1-ป.4 โดยที่ไม่มีเด็กสักคนอ่านไม่ออก เขียนไม่ได้เมื่อออกจากโรงเรียนไป

ขอกราบพ่อครูแจ่มใส ลาธุลี ผ่านหน้าบล็อกนี้ครับ

• ครูในความทรงจำ (3)